BALI idéntik sareng lembaga sosial adatnyané, nglingkupin lembaga adat désa pakraman, lembaga subak, lembaga subak abian, miwah perkumpulan sosial, banjar, rumasuk pura. Soang-soang pura ring Bali miwah lembaga adatnyané madué kulkul utawi balé kulkul sané kanggén pinaka media komunikasi tradisional adat Bali sané patut kalestariang.
Pelestarian majeng lembaga-lembaga sosial adat tradisional punika patut katincapang. Duaning prasida nincapang kasukertan, taraf kualitas idup krama Baliné. Sakadi I Wayan Kunci Wirawan, undagi kulkul sané nuturang pengalamannyané. Daweg dumun ring wewidangan Besakih naen wénten paruman subak se-Bali tur daweg punika subak molihang wantuan pembinaan kapertama. Sawusan paruman punika, kulkulnyané lais pisan kantos payu 10 besik arahina tur nglantur benjangné wénten kémanten sekaa subak sané numbas kulkul. “Saking pelestarian subak, titiang taler keni iusnyané,” tuturnyané.
Ngawigunayang kulkul taler mesti anut sareng rgenah kulkul punika. Manut Kunci, kulkul antuk ukuran 50 cm kanggén ring pos kamling, ngawit ukuran 1 méter wénten sané kagenahang ring paibon, pura dadia, utawi pura subak. Ukuran ameter tengah lumrahnyanné kagenahang ring banjar-banjar. Ngawit ameter tengah kantos 2 méter kagenahang ring désa pakraman, miwah pura-pura sad kahyangan.
Manut Kunci, suaran kulkul ring Bali kabinayang kakalih. Wénten dung lan ding nanging tatacara ngedignyané manten sané mabinayan. Pura-pura ageng lumrahnyané nganggén kulkul kakalih, inggih punika kulkul lanang lan wadon (nada tinggi lan rendah). Yéning ring pura-pura dadia, paibon, lumrahnyané nganggén kulkul asiki nanging masuara kalih. Sané minayang wantah tatacara ngedignyané ring kalih sisinnyané. “Indiké punika sangkaning kemampuan soang-soang dadia prasida utawi néntenné numbas kulkul lanang lan wadon,” ucap dané.
Mangda kauningin, katah kawigunan kulkuklé ring Bali. Sinalih tunggilnyané pinaka cihnan parum ring banjar, gotong royong, bencana. Tios punika taler wénten sorohan kulkul sakadi kulkul déwa, kulkul bhuta, kulkul manusa, miwah kulkul hiasan. (yan)
|