Wuncal Wuncul Galungan
Olih Nyoman Manda
Nyabran dina Buda Kliwon Dungulan sabilang nem sasih apisan,
wénten rerahinan gumi, Rerahinan Galungan/Kuningan, rerahinan
agama cihna pangéling kamenangan dharma lawan
adharma. Rerahinan puniki ngawit saking pitung rahina sadurung
Galungan, Buda Pon Sungsang ngantos Buda Kliwon
Paang (Buda Kliwon Pegat Uakan). Rehainan sané laminnyané
abulan pitung dina pucaknyané ring Buda Kliwon Dungulan lan
Saniscara Kliwon Kuningan.
Ri
tatkala rerahinan puniki kramané ngaturang subakti sakadi
liangé krana prasida naméngin sang Kala Tiga. Malantaran
asapuniki, mawinan prasida nglanturang kauripanné sakadi
mangkin, prasida nébéngin angga saking serangan Buta Kala
(Betari Durga sakadi palemahannyané) sané setata nguji lan
ngusak-asik kesabaran jadmané. Taler parebat rauh saking Bhuta
Kala sané tiosan sekadi Kala Kadabah, Kala Amengkurat, Kala
Rangda Tiga. Pangusak-asik para kala puniki tan surud-surud
ngantos Buda Kliwon Paang (Pegat Uakan).
Sahanan paweweh punika kasengguh Uncal Balung,
inggih punika masa sané nénten becik nglaksanayang yadnya sané
mabuaka. Sakadi pangabénan, pawiwahan. Sakadi riinné
tan purun pisan kramané nglaksanayang yadnya salami suén Uncal
Balung puniki, Napi malih yan Galungan nemu Tilem. Sapatutné
ri tatkala puniki ngaturang labaan marupa segehan cacahan
mawor keladi, byakala, mangda sang kala tan ngusak-asik sahasa
prasida somya sih ring jadmané. Niki banget pangeres kalané
yan jadmané sakadi lali napi malih yan mangun yadnya mabuaka.
Napi malih pacang nglaksanayang yadnya pangabénan, krana
upacara puniki pastika kapuput antuk nunas tirta ring Pura
Panguluning Sétra. Betari Durga sakadi prabawa stri Betara
Siwa sané pastika nyeneng drika, pastika tan kalugra yan
jadmané nglaksanayang yadnya mabuaka ring masa Uncal Balung
puniki.
Saantukan urip i manusa tan keni antuk narka duk kapan pacang
kaambil, pacang tangkil mawali ka gumi wayah. Yan wénten krama
padem ri tatkala rahina Galungan mapanyengker abulan pitung
dina, tan wenang kaabén krana Uncal Balung sakadi aturé wawu.
Riin wénten kabiasaan masekeh ngantos tiba déwasa ayu
pacang ngabén, taler wénten utsaha nyulubang mendem
sawané mameteng mangda tan nyédani rerahinan sané sedeng
mamargi. Palaksanaan upacara puniki akéh sakadi metiosan
nganutin désa mawacara, matiosan nganutin becik sané
kasungkemin ring soang-soang désa. Becik sané kaanut ring
satunggil désa menawi tan prasida kaanggé ring désa tiosan
nganutin pararem, kahanan désa, paican galah/pamatut sang
sulinggih wiadin empu.
Aab jagat sakadi mangkin, jaman sampun maju lan berubah
wénten sané nglaksanayang pamargi tios, purun ngrebak Uncal
Balung puniki saantukan tetujon nulus pacang muputang sang
matinggal, antuk menawi ngaturang guru piduka, pamayuh déwasa
lan tiosan. Perubahan-perubahan asapuniki manawita lugra tan
kalugra, mangda galang apadang pamarginé sareng sami sapasira
patut ngicén ambah pangruak pamatut prasida nglaksanayang
upacara pangabénan ninggal unduké sakadi riin, Nguncal Balung
puniki. Laksanané matiosan nganutin désa mawecara lan paica
pasuécan pamuput krana naenin kapanggih upacara
makingsan di geni sakadi upacara ngabén biasa mawinan wénten
pakaeng dadiné pindo ngabén.