Amah
Léak
Olih
I Wayan
Juniartha
Sedeng
kena krisis
kepercayaan
warung tuaké.
Ba
tetelu angota
sekaa tuaké
masuk rumah
sakit.
Ada
ané basangné
kembung, ada
ané matané
kembung, ada
ané butuhné
kembung.
Dokteré ngorahang
krana liunan
alkohol,
liunan magadang,
tur kuangan
manyuh.
Ni Luh Makin
Digosok Makin
Sip sing percaya
kén dokter.
Apabuin
kateteluné bah niwang
di warung
tuaké pas
dina Kajeng
Kliwon.
Nglantas Ni Luh
ngalih
bantuan supernatural, ngaturang
pajati kén
Bapa Balian
Sakti Tak
Cuma Janji.
“Ada
papasangan
mranén gati
di warung
iluhé, yén
sing cabut
sinah sayan
ngliunan
pelanggané lakar
dadi caru,”
kéto abet
baliané.
Prajani
urusan
papasangan to dadi
topik terkini
sekaa tuaké.
Tumbén
diskusiné sing di
tengah
warungé, nanging
di penggak
umahné Ni Luh.
Sing ada ané
bani maekin
warungé, nyeh
kena
papasangan.
“Kéné ba
Bli nasibé
dadi jlema
Bali, ba gén
nyidayang
maangkihan abedik,
nyujukang
warung, ngelah
usaha padidi,
jeg asli
ba ada
ané iri
tur
ngentungin api,”
kéto Ni Luh
masesambat
sambilanga ngabaang
sekaané tuak
dasa pucung.
Konyangan
anggut-anggut.
Konyangan sing
ngerti nguda
di jaman
globalisasi-kompetisi
kéné
enu dogén
ada ané
nyalanang
hobi jelé
cara kéto.
“Ulesné,
krana léaké
masi ba
dadi industri
ané mengikuti
perkembangan
globalisasi,” I Kadék
Kerikan
Gangsa ngemang
pendapat.
“Yén pidan
nak kéwéh
dadi léak,
malajahné
makelo, bratane
liu. Jani,
nak ba
konyangan
dadi beli.
Ada
pakét-pakétné.
Kanti ada
pakét hemat
ané dadi
cicil. Mayah
satus tali
gén ba
lakar
nyidayang dadi
bojog,” I
Kadék ngimbuhin.
Asli
jlema ngéndah,
ba luung
dadi jlema
jeg meled
pesan pang
nyidayang dadi
bojog, cicing,
tur bangkal.
Nguda sing
ngléak pang nyidayang
dadi Sarah
Azhari dogén?
“Lénan kén
to, léaké
masi ba
dueg
nyalanang diversifikasi
bahan tur
produk. Yén
papasangan
asli
Bali
sing ngénén,
sinah papasangan
uli
Lombok
tur Jawa
ané lakar
kaadokang. Ba
ngelah kerja
sama di
level nasional
léaké ento,”
I Madé
Crongcong Polo nyelag.
Yén
di level
lokal, konyangan
tukang léaké
ba pada
ngelah sekaa.
Dadiné élah
ngembulin
musuh tur
aluh nyicil
pakakas. Yén
pakakasé bas
mael, nak
ba ada
masi arisan
léak. Ané
narik
langsung maan
pakakas top.
“Mimih, yén
ba nyemak
gaé ané
jelé-jelé,
nguda nyidayang
jlema Baliné
guyub-rukun,
salunglung-sabayantaka nah?” Ni
Luh masaut,
matanné nelik
sawiréh
pucung tuakné sing
ada ané
ngusud.
“Béh, sori
malu Luh,
yén tondén
ada
klarifikasi warung
luhé bersih,
sing misi
pakakas, sing misi
cetik, sing
bani Bli
nyicipin tuak
iluhé. Pang sing
krana tuak
apucung payu
butuh Bline
beseh.
Luungan ba sing
nginem arak
bandingan kén
sing nyidayang
magaé ajak
kurenan,”
kéto abetné I
Nyoman Cicing
Bengil.
Brangti
sajan-sajan Ni
Luh. Ngambrés
nyaup pucungé
konyangan tur
nongdong
tuaké makejang.
Tuak jaka
wayah to.
Manisné ngébogin.
Nglantas Ni
Luh punyah,
kaik-kaik
nantang léak.
“Yén seken
ririh, né
bol cangé
sepsep.
Tantangan terbuka
né, sakancan
léak dadi
bareng
berpartisipasi, uli
léak lokal,
léak nasional,
kanti léak
binal,” kéto
Ni Luh
nantang.
Ketug
anggota sekaa
tuaké. Ujan
sedeng bales-balesné,
magpag tengah
lemeng,
listriké sedeng
mati, Ni Luh
kaik-kaik
cara karauhan.
Prajani serbi
guminé.
Nanging,
kanti tuun
panginané sing
masi ada
léak ané
nelok. Da
san bangkal
tur cluluk,
bojog gén
ba sing ada
ngenah.
“Mirib krana
ujané bas bales, sing
ada léaké
ané pesu.
Nyeh yén
seragam
clulukné belus,
nyeh masi
kena demam,
pilek, tur
influenza. Patutné,
yén ngundang
léak i
raga nyediaang
masi jas
hujan, payung,
sénter, tur
balsem,” I
Nyoman maboya.
“Mirib masi
krana
Galungan. Nu
telah bayun
léaké suud
ngayah tur
muspa. Dadiné
sing ada ané
nyak pesu.
Apabuin yén
suud Galungan
nak sing dadi
nyemak
gaé-gaé né
berkaitan jak
niskala.
Sinah sekaa
léaké libur
masi pas
nguncal balung,” I
Madé bareng
macanda.
Léak
sing ada teka,
payu Ni luh
ané bah
niwang. Awakné
kebus,
basangné kembung.
Dokter
ngorahang influenza tur
overdosis
tuak. Balian
ngorahang Ni
Luh kena
babainan.
Sekaa tuaké
ngorahang Ni
Luh kena
sakit Bali.
“Yadiastun
léaké punah,
nak lakar
tetep liu
jlema Baliné
sakit ngéndah.
Sawiréh, ané
ngranayang
boya ja
pakakas boya
ja virus,
nanging iri
atin i
ragané kén
nyama ané
jemet magaé.
Demenan nu
i raga
nepukin nyamané
tiwas sing
ngelah apa
bandingan kén
nyamané
suksés tur
sugih. Iri
ati to ba
sakit
Bali,
iri hati
to ba léak
ané paling
aéng, ” I Nyoman
mabarang.