Padunung Ngadut Patundung
Olih Nyoman Manda
Dumun palemahan ring Bali wiakti kaastiang jagi nabdabin
kauripan pawongan satak mawinan kasengguh sikut karang
satak. Sarana kauripan sakadi genah paumahan, panyanggra
kauripan sakadi teba lan lahan gegenjahan pastika prasida
nyanggra kauripan wong karamané sané satak punika abebanjaran.
Ten ngantos ngampik napi malih ngangkangin palemahan teba
pacang genah masandekan. Karang sikut satak pastika
pacang nyanggra pangayah kramané ring désa. Mawinan sahanan
tanah palemahan kasengguh tanah ayah.
Yan wénten krama tiosan rauh masandekan ajebos marana tulung
krana kasakitan ring purin jero balian, malajah
ngigel, nyastra ring sang pangawi wiadin panguruk patut sang
marana tulung puniki mapiatur uning ring kelian banjaré mangda
kapiuningin kawéntenannyané lan prasida mapitulung yan wénten
punapi-punapi ring palampahan tamiu padunungé salami ngrereh
pangajian wiadin pangupa jiwan (sakadi nanggap ngalap kopi,
ngergaji kayu, ngwangun umah, wiadin wantilan/pura). Yadiastun
menawi tan keni dudukan napi-napi, nanging ri tatkala odalan
ring kahyangan tiga sawengkoning pakarang satak ayah punika
patut maturan canang sasidan sakadi nyarengin subakti kramané
nyanggra karahajengan palemahan désané.
Mangkin wong padunung boya ja saking semeton Bali kémaon, wong
padunung sampun akéh rauh saking pulina nusantara lan dura
negara sané magarang munuh merta di Bali. Sakadi riin yan
padunung jumenek rauh ring désa pakraman napi malih sué munuh
merta driki patut mapiungu atur ring prajuruné.
Napi malih aab jagat sakadi mangkin mangda kauningin sira sané
pasliwer ring palemahan kramané. Puniki pastika
kalaksanayang napi malih yén wong padunung punika pacang
ngrereh KTP jati pawastan sengguhnyané. Sakadi kauningin Perda
ring sahanan kabupatén ring Bali mangda sang padunung nglapor
2 x 24 jam. Driki prasida prajuru naméngan sang padunung
pakraman désané,
Mangkin sasukat wénten UU NO: 32/2007 pasal 15, selami awarsa
padunung ring genah sané katuju tan perlu mapaungu ring sang
pangétang genah punika. Banget matungkalik pisan ring Perda
sané wénten ring sajebag Bali. Yan awarsa padunungé pasliwer
tan kayatnain pastika élah ipun malaksana nganggoang kita.
Nangggoang kita sané numbuhang biuta.
Yadiastun Bali puniki Indonésia, patut yatnain wong padunung
sané rauh mangambyar ka Bali. Tanah Bali puniki tanah ayah
sira magenah driki patut ngastitiang tanah Baliné antuk
yadnya. Yadiastun mabinan margi, nanging tanahé tanah
pakraman. Naméngin parauh padunung blabas sakadi mangkin patut
sareng sami panjak Bali napi malih manggalaning jagat
sampunang ampakanga pisan, piitang karangé sampunang nampi
padunung, karyanang awig-awig panyengker sané kalugra mangda
prasida sampunang tanah Bali puniki katrojong pisan yadiastun
Bali bumi Indonésia. Punapi antuk ngrereh panyukat mangda tan
élah pesan anaké teka di gumi Baliné sané setata kapancering
antuk yadnya sekala niskala. Sira malih yén nénten pakraman
Baliné nyengkerin karangé apang tan katundung napi malih
kalarung. Mangkin sampun galah karyané sami kaambil, sakadi
ring pasar sénggol, sakadi tukang tigtig padi, dagang ri
tatkala odalan di pura, buruh kasar, ring sahanan kauripan
sampun pastika kaambil tan wénten krama Bali nglakonin
tambis-tambis benjang kasorog ka bucu mati. Sang
padunung teka ngadut patundung. Niki patut waspadain antuk
winaya wicaksana krana guminé madasar Pancasila. Di lantang
kalah di bawak kaon. Apang ten benyahé ngandang, aluh lan élah
sang padunungé nglincak, yan sangkaning mamatut ipun mamunuh
merta ten ja sapunapi, nanging yan ngusak asik tingkahné,
sakadi rihin ring Legian Kuta, napi pikenoh caruné yan
sakancan gumatat-gumitité butané néngkléng atiban driki.
Indayang pikayunin apang ten nyén polosé melesin i raga ané
ngayahin karangé. Gendingé ngajegang Bali, nanging kaojog
karejeg ajak liu awarsa suwénnya napi pacang menengakna?